DINH DƯỠNG CHO BỆNH TIỂU ĐƯỜNG CÓ TĂNG HUYẾT ÁP

Thời gian đọc: 5 phút

Tăng huyết áp cùng với tăng đường máu (tiểu đường) và rối loạn mỡ máu là bộ ba yếu tố nguy cơ của nhiều biến chứng tim mạch, thận, mắt…

TĂNG HUYẾT ÁP ĐƯỢC ĐỊNH NGHĨA NHƯ THẾ NÀO?

Định nghĩa:

– Theo Tổ chức Y tế thế giới – WHO (2013) và Hội Tăng huyết áp châu Âu – ESC quy ước:

  • Tăng huyết áp là khi huyết áp tâm thu ≥ 140mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥90mmHg.

Các tiêu chuẩn phân loại tăng huyết áp:

Theo Tổ chức Y tế Thế giới – WHO và Hội Tăng huyết áp Quốc tế – ISH (2003):

Phân độ tăng huyết áp ở người trưởng thành

Huyết áp tâm thu

(mmHg)

Huyết áp tâm trương

(mmHg)

Tăng huyết áp độ I 140-159 hoặc 90-99
Tăng huyết áp độ II 160-179 hoặc 100-109
Tăng huyết áp độ III ≥180 hoặc ≥110

 

Theo Phân hội Tăng huyết áp – Hội Tim mạch học Việt Nam (2015)

Phân loại

Huyết áp tâm thu

(mmHg)

Huyết áp tâm trương

(mmHg)

Huyết áp tối ưu

<120 <80

Huyết áp bình thường

<130

<85

Huyết áp bình thường cao

130-139

85-89

Tăng huyết áp độ I (nhẹ)

140-159

90-99

Tăng huyết áp độ II (trung bình)

160-179

100-109

Tăng huyết áp độ 3 (nặng)

≥180

≥110

Tăng huyết áp tâm thu đơn độc ≥140

<90

Tiền Tăng huyết áp: kết hợp Huyết áp bình thường và huyết áp bình thường cao, nghĩa là HATT từ 120-139mmHg và HATTr từ 80-89mmHg.

 

MỤC TIÊU KIỂM SOÁT Ở BỆNH NHÂN TIỂU ĐƯỜNG CÓ TĂNG HUYẾT ÁP:

CHỈ SỐ ĐƯỜNG HUYẾT: 

Chỉ số Mục tiêu
HbA1c < 7%
Glucose máu trước bữa ăn 4,4-7,2 mmol/L (80-130mg/dl)
Nồng độ đỉnh glucose máu sau ăn (1-2h)
(được đo 1-2h sau khi bắt đầu bữa ăn)
<10 mmol/L (180mg/dl)

HUYẾT ÁP

– Huyết áp: Nhiều nghiên cứu cho thấy huyết áp hợp lý cho các bệnh nhân tiểu đường là 140/90mmHg và mục tiêu tích cực hơn là 130/80mmHg . Một số trường hợp có thể có huyết áp mục tiêu khác là:

  • Người có biến chứng thận nên kiểm soát huyết áp chặt chẽ hơn, cụ thể là <130/80-85mmHg hoặc thấp hơn.
  • Hầu hết các hướng dẫn đều khuyến nghị huyết áp mục tiêu <150/90 mmHg ở bệnh nhân> 80 tuổi. Tài liệu của chuyên gia ACC/AHA (American College of Cardiology/American Heart Association) – 2011 về tăng huyết áp ở người cao tuổi khuyến nghị cho những người <80 tuổi huyết áp mục tiêu là <140/90 mmHg. 

NGUYÊN TẮC CHẾ ĐỘ DINH DƯỠNG:

Ngoài những lưu ý về chế độ dinh dưỡng cho tiểu đường bạn cần chú ý thêm những điều sau:

  • Ăn ít hơn 5g muối ăn mỗi ngày.
  • Tiêu thụ nhiều chất xơ từ nguồn rau quả, gạo lứt, khoai củ,…
  • Ăn nhiều rau xanh và trái cây vì chúng chứa nhiều kali, calci, magiê và các vitamin, nhất là các loại rau quả giàu vitamin C, E, beta- caroten…
  • Sử dụng các acid béo không no từ nguồn cá, dầu ngô, lạc, vừng và hạn chế các thực phẩm có nhiều cholesterol.
  • Đủ các yếu tố vi lượng và vitamin đặc biệt là vitamin A,C,E có nhiều trong các rau, quả, giá, đậu đỗ và các vitamin nhóm B, B12, B6, acid folic,…
  • Nước uống vừa phải, nên tăng sử dụng các thức ăn thức uống có tác dụng an thần, hạ huyết áp, lợi tiểu như: chè sen, chè hoa hoè, ngó sen, canh lá vông, nước râu ngô. Bỏ rượu bia, cà phê, chè đặc.
  • Kali: 4000-5000mg/ngày.
  • Cholesterol: dưới 300mg/ngày.

Chế độ ăn DASH:

– Khuyến khích áp dụng chế độ dinh dưỡng giúp kiểm soát tăng huyết áp (DASH- Dietary Approaches to Stop Hypertension). Chế độ ăn DASH là chế độ ăn lành mạnh, nhấn mạnh nhiều ngũ cốc nguyên hạt, ăn nhiều rau xanh, quả chín và các sản phẩm sữa ít béo. Chế độ ăn này cũng bao gồm các loại thịt gia cầm, thịt cá và các loại đậu đỗ, các loại hạt. Khuyến khích ăn các loại hạt vài lần/tuần..

Lựa chọn thực phẩm: 

  1. Thực phẩm nên dùng:
  • Các loại: gạo, mỳ, ngô, khoai, sắn…Nên chọn gạo lứt, bánh mì đen hoặc ngũ cốc xay xát dối thay cho gạo trắng, bún, phở…
  • Đậu tương và các sản phẩm chế biến từ đậu tương (đậu phụ, đậu nành…)
  • Các thực phẩm giàu đạm nguồn gốc động vật ít béo như thịt nạc, cá nạc, tôm, ăn cá giàu acid béo omega -3: cá hồi, cá thu,…ít nhất 3-4 lần/tuần. Trứng: nên ăn trứng gà (vì trứng gà có ít lipid hơn trứng vịt).
  • Các loại quả có hàm lượng đường ít. Các loại quả có chỉ số đường huyết thấp tại đây.
  • Ăn đa dạng các loại rau. Nhu cầu mỗi ngày 400-500g rau củ. Tăng cường các loại rau giàu chất xơ.
  • Các loại sữa tách béo, sữa có chỉ số đường huyết thấp. Xem các loại sữa dành cho người tiểu đường tại đây.
  • Thực phẩm giàu Kali: Chuối, đậu tương, đậu xanh, khoai lang, cà chua, củ cải, bí ngô, rau ngót, măng tây, cà rốt….
  • Nên tăng cường ăn rau húng dổi, ăn tỏi hàng ngày.
  • Các loại dầu thực vật (dầu đậu nành, dầu vừng,…), dầu cá và một số hạt có chất béo như: hạt mè, hạt hướng dương, hạnh nhân,…

2. Thực phẩm hạn chế dùng:

  • Thịt nhiều mỡ, mỡ, nước xương thịt ninh,…
  • Phủ tạng động vật: tim, gan, bầu dục, mỡ động vật, bơ…
  • Các món kho, rim mặn, đồ ăn nhanh, thực phẩm chiên rán chứa nhiều muối như: mỳ tôm, các loại bánh mặn, gà rán, khoai tây chiên,…các loại bánh ngọt.
  • Nước chè đặc, cà phê, ớt quá cay.
  • Thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối: thịt muối, cá muối, giò chả, pate, dưa muối, cà muối,…

3. Thực phẩm không nên dùng:

  • Các loại bánh kẹo ngọt, đường ngọt, mứt các loại
  • Đồ hộp, thịt hộp, xúc xích.
  • Mỳ chính, nước sốt chấm,…
  • Các chất kích thích: rượu, bia, thuốc lá.

Chú ý: Chế biến món ăn:

  • Nên chế biến các món ăn nhạt tới mức có thể chấp nhận được và giảm dần lượng muối mục tiêu <5g/ngày. 
  • Có thể thay thế 1g muối = 5ml nước mắm = 7,5ml xì dầu.
  • Không nên sử dụng mỳ chính, hạt nêm vào quá trình chế biến món ăn.

muối và tăng huyết áp

Kết hợp luyện tập thể thao và chế độ ăn hợp lý.

Nên luyện tập thể dục 30-40 phút mỗi ngày, tập luyện thường xuyên với cường độ hợp lý. Áp dụng các bài tập nhẹ nhàng như đạp xe, đi bộ, tập dưỡng sinh…Đặc biệt chú ý những bệnh nhân tăng huyết áp kèm theo suy tim, chống chỉ định hoàn toàn với tập luyện, bệnh nhân chỉ nên đi dạo, hít thở không khí trong lành, tránh những động tác gắng sức.

Mai Hương  

👉 Đăng ký theo dõi Eatsy TV trên Youtube tại đây: https://bit.ly/35Nj0LK để nhận những công thức nấu ăn ngon, bổ dưỡng.

👉 Tải ngay ứng dụng Eatsy giúp hỗ trợ theo dõi sức khỏe và xây dựng thực đơn lành mạnh dành riêng cho bạn: https://bit.ly/3mGqSED.

👉 Like và theo dõi page của chúng tôi để cập nhật thêm những thông tin bổ ích về dinh dưỡng và sức khỏe: https://www.facebook.com/eatsy.vn/

https://www.facebook.com/groups/nhungnguoisongchungcungtieuduong